
เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2569 ดร.ณิรวัฒน์ ธรรมจักร์ ผู้อำนวยการหน่วยบริหารจัดการทุนด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่ออุตสาหกรรมแห่งอนาคต (บพค.) ภายใต้สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) (รวพ.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ร่วมเสวนาหัวข้อ “Collaborative Partnerships Driving Regional Growth” ภายในงาน Global Leaders of Technology Transfer: WIPO–AUTM International Knowledge and Technology Transfer Leadership Summit ณ กรุงอังการา ประเทศตุรกี โดยบรรยายในหัวข้อ “Global Partnerships: Building Capabilities, Driving Regional Growth” นำเสนอบทบาทของ บพค. ในฐานะหน่วยงานให้ทุนที่ทำหน้าที่เชื่อมโยงความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์ (Strategic Partnership Enabler) ใช้ความร่วมมือระหว่างประเทศเป็นกลไกพัฒนากำลังคนสมรรถนะสูง งานวิจัยขั้นแนวหน้า และโครงสร้างพื้นฐานวิจัย เพื่อเสริมสร้างขีดความสามารถด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมของประเทศไทย และวางรากฐานสำหรับอุตสาหกรรมแห่งอนาคต
ดร.ณิรวัฒน์ฯ เชื่อมโยงแนวคิด “Impact is not income” ซึ่ง Marco Alemán แห่งองค์การทรัพย์สินทางปัญญาโลก (WIPO) กล่าวไว้บนเวที เข้ากับบทบาทของหน่วยงานให้ทุน โดยชี้ว่า รายได้จากการอนุญาตใช้สิทธิ จำนวนสิทธิบัตร และความร่วมมือกับภาคธุรกิจเป็นองค์ประกอบสำคัญของการใช้ประโยชน์จากงานวิจัย แต่การประเมินผลกระทบควรครอบคลุมถึงการเพิ่มขีดความสามารถของบุคลากรและองค์กร การนำความรู้ไปแก้ไขปัญหา และการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นต่อเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม สอดคล้องกับแนวคิด Knowledge Valorisation อาทิ e-ASIA JRP, European Research Council (ERC), Japan Science and Technology Agency (JST), DFG, DLR-PT และ British Council สนับสนุนโครงการวิจัยรวม 104 โครงการ ในช่วงปี 2565-2569 โดยงบประมาณส่วนใหญ่มุ่งไปที่เทคโนโลยีพลังงานสะอาด และเทคโนโลยีชีวภาพ ตามด้วยวัสดุขั้นสูง เทคโนโลยีแนวหน้า และเทคโนโลยีดิจิทัล ปัจจุบัน บพค. มีเครือข่ายสถาบันและมหาวิทยาลัยพันธมิตรกว่า 132 แห่ง และเครือข่ายความร่วมมือระหว่างประเทศ 44 เครือข่าย
ผู้อำนวยการ บพค. อธิบายว่า ความร่วมมือระหว่างประเทศเปิดการเข้าถึงระดับโลกใน 4 ช่องทาง ได้แก่ การแลกเปลี่ยนนักวิจัย (Talent Mobility) การวิจัยร่วม (Collaborative Research) การเข้าถึงโครงสร้างพื้นฐานวิจัยชั้นนำ และการเข้าร่วมเครือข่ายและคณะกรรมการระดับนานาชาติ ซึ่งนำไปสู่ผลลัพธ์ต่อประเทศและภูมิภาค ทั้งกำลังคนที่มีประสบการณ์และเครือข่ายระดับโลก การดูดซับและถ่ายทอดองค์ความรู้สู่การใช้ประโยชน์ ความเป็นเลิศด้านการวิจัยขั้นแนวหน้า และการเติบโตของภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิกอย่างยั่งยืน พร้อมย้ำว่า “คุณค่าที่แท้จริงของความร่วมมือระดับโลกอยู่ที่สิ่งที่ประเทศไทยได้เรียนรู้ สร้าง และแบ่งปันกับภูมิภาค” ตัวอย่างที่เป็นรูปธรรม ได้แก่ การสนับสนุนนักวิจัยไทยไปปฏิบัติงานที่โครงสร้างพื้นฐานวิจัยระดับโลก เช่น CERN สมาพันธรัฐสวิส DESY และ GSI สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี และ ITER สาธารณรัฐฝรั่งเศส ซึ่งนำทักษะขั้นสูง วิธีวิจัยและมาตรฐานใหม่ ขีดความสามารถของห้องปฏิบัติการ และการสร้างนักวิจัยรุ่นต่อไปกลับสู่ประเทศไทย รวมถึงการสนับสนุนนักวิจัยไทยในโครงการหอสังเกตการณ์นิวทริโน IceCube ซึ่งงานวิจัยบุกเบิกของ Francis Halzen ได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ ประจำปี 2569 โดยนักวิจัยไทยได้ก้าวจากการเข้าร่วมโครงการ สู่การมีส่วนร่วมวิเคราะห์ข้อมูล ดูแลการทำงานของเครื่องตรวจวัด และผลิตผลงานตีพิมพ์ จนเป็นที่รู้จักในคณะกรรมการวิทยาศาสตร์ระดับนานาชาติและมีส่วนกำหนดทิศทางวิทยาศาสตร์โลกรุ่นต่อไป

ในด้านการเปลี่ยนองค์ความรู้ระดับโลกให้เป็นขีดความสามารถด้านเทคโนโลยีของประเทศ ดร.ณิรวัฒน์ฯ ยกตัวอย่างความร่วมมือทางวิชาการกับ University of Leeds สหราชอาณาจักร ด้าน CCS/CCUS ไฮโดรเจนสะอาด และการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน ความร่วมมือกับภาคอุตสาหกรรม Infineon สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ด้านความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ AIoT และนวัตกรรมอุตสาหกรรมประยุกต์ ความร่วมมือกับสถาบัน National Institute of Information and Communications Technology (NICT) ประเทศญี่ปุ่น ด้านโฟโตนิกส์ Bio-ICT และ ICT ขั้นสูง ผ่านทุนวิจัยร่วม การแลกเปลี่ยนนักวิจัย การเข้าถึงเครื่องมือวิจัยขั้นสูง และการใช้ประเทศไทยเป็นพื้นที่ทดสอบการใช้งานจริง (Sandbox) ตลอดจนความร่วมมือกับบริษัท OptQC ประเทศญี่ปุ่น ด้านคอมพิวเตอร์ควอนตัมเชิงแสง (Optical Quantum Computing) ทั้งการวิจัยและร่วมลงทุน การแลกเปลี่ยนและฝึกอบรมนักวิจัย และการวางเส้นทางสู่ระบบนิเวศควอนตัมของประเทศ
สำหรับการใช้วิทยาศาสตร์ตอบโจทย์ความท้าทายระดับโลก ดร.ณิรวัฒน์ฯ ยกตัวอย่างความร่วมมือกับสถานเอกอัครราชทูตฝรั่งเศสประจำประเทศไทย ด้านวิทยาศาสตร์เพื่อการอนุรักษ์มรดกวัฒนธรรม (Heritage Science) ผ่านเวที Heritage Science Forum ซึ่งเชื่อมโยงนักวิจัยไทยกับผู้เชี่ยวชาญฝรั่งเศสและนานาชาติ ประยุกต์องค์ความรู้ด้านวัสดุและกระบวนการเสื่อมสภาพมาสนับสนุนการอนุรักษ์อยุธยา อดีตเมืองหลวงของไทยและแหล่งมรดกโลก พร้อมสร้างกำลังคน เครือข่ายวิจัย และโอกาสด้านทุนวิจัยในอนาคต อีกกรณีหนึ่งคือเวที ASIA IMPACT FORUM ร่วมกับ Asia Science Mission for Sustainability, Future Earth และ International Science Council (ISC) ซึ่งใช้ปัญหาการปนเปื้อนสารหนูในแม่น้ำกกเป็นกรณีศึกษาระดับภูมิภาค ตั้งแต่การใช้เทคโนโลยีซินโครตรอนศึกษารูปแบบทางเคมีของสารหนู As(III) และ As(V) เพื่อสนับสนุนการออกแบบวัสดุกรอง ไปจนถึงการใช้หลักฐานทางวิทยาศาสตร์สนับสนุนการตัดสินใจเชิงนโยบาย การจัดการมลพิษที่ต้นทาง และความร่วมมือข้ามพรมแดนด้านน้ำ คุณภาพอากาศ และการรับมือภัยพิบัติ
ดร.ณิรวัฒน์ฯ สรุปว่า ความร่วมมือระหว่างประเทศช่วยเปลี่ยนองค์ความรู้และโอกาสระดับโลกให้เป็นขีดความสามารถที่ยั่งยืนของประเทศไทยใน 4 ด้าน ได้แก่ กำลังคนสมรรถนะสูง เทคโนโลยีและองค์ความรู้ใหม่ที่ปรับให้เหมาะกับความต้องการของประเทศ สถาบันวิจัยที่เข้มแข็งและเป็นที่รู้จักในระดับสากล และโอกาสใหม่สำหรับภาคอุตสาหกรรมและการเติบโตทางเศรษฐกิจมูลค่าสูง ทั้งนี้ บพค. มุ่งต่อยอดขีดความสามารถของประเทศไทยบนพื้นฐานผลประโยชน์ร่วมกัน เพื่อสร้างนวัตกรรมร่วมและการเติบโตอย่างยั่งยืนในภูมิภาคอาเซียน และเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในระยะยาว