เมื่อวันที่ 5 กันยายน 2569 ดร.ณิรวัฒน์ ธรรมจักร์ ปฏิบัติหน้าที่ผู้อำนวยการหน่วยบริหารจัดการทุนด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมเพื่ออุตสาหกรรมแห่งอนาคต (บพค.) ภายใต้สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) (รวพ.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กล่าวเปิดงานเสวนาเปิดตัวหนังสือ “อ่านหลากโลก: หนังสือ อำนาจ และนิเวศการอ่านในสังคมไทย” ณ ชั้น 2 อาคารสุข กาย ใจ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) กรุงเทพมหานคร โดยได้รับเกียรติจาก ศาสตราจารย์ ดร.รัศมี ชูทรงเดช คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร และผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.แพร ศิริศักดิ์ดำเกิง ผู้อำนวยการศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองในเวทีเสวนาดังกล่าว
โอกาสนี้ ดร.ณิรวัฒน์ฯ กล่าวว่า ระบบนิเวศการอ่านและอุตสาหกรรมหนังสือไม่ใช่เพียงเรื่องของวงการหนังสือ แต่เป็นส่วนหนึ่งของ “โครงสร้างพื้นฐานทางปัญญาของประเทศ” เพราะสังคมที่เปิดโอกาสให้ผู้คนเข้าถึงความรู้ ได้พบกับความคิดที่หลากหลาย และสามารถคิด ตั้งคำถาม และเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง ย่อมมีพื้นฐานสำคัญต่อการปรับตัว การสร้างสรรค์ และการพัฒนาในระยะยาว โดยในมุมของ บพค. องค์ความรู้จากงานวิจัยลักษณะนี้สามารถเป็นฐานสำหรับการพิจารณานโยบายและแนวทางการพัฒนาที่เหมาะสม ทั้งการเสริมสร้างโครงสร้างพื้นฐานและพื้นที่ทางวัฒนธรรมที่เอื้อต่อการอ่าน การเพิ่มความหลากหลายของทรัพยากรความรู้ ตลอดจนการลดช่องว่างในการเข้าถึงหนังสือและแหล่งเรียนรู้ของประชาชนแต่ละกลุ่ม

ช่วงแรกของการเสวนาเป็นการนำเสนอและแลกเปลี่ยนข้อค้นพบจากงานวิจัยโดยหัวหน้าโครงการและคณะนักวิจัย ได้แก่ ศาสตราจารย์ ดร.ปิ่นแก้ว เหลืองอร่ามศรี รองศาสตราจารย์ ดร.ชัยพงษ์ สำเนียง รองศาสตราจารย์ ดร.พิสิษฎ์ นาสี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.กนกวรรณ สมศิริวรางกูล อาจารย์ ดร.ณีรนุช แมลงภู่ และอาจารย์พงศกร สงวนศักดิ์ โดยร่วมสะท้อนมุมมองเกี่ยวกับหนังสือในฐานะส่วนหนึ่งของระบบนิเวศการอ่าน ตั้งแต่บทบาทของผู้สร้างสรรค์ กระบวนการผลิตและเผยแพร่หนังสือ ช่องทางการเข้าถึง ตลอดจนความสัมพันธ์ระหว่างการอ่านกับโครงสร้างทางสังคมและวัฒนธรรม
ต่อมา เวทีเสวนานี้ยังได้เปิดพื้นที่ให้มองความหมายของ “การอ่าน” ผ่านประสบการณ์และศาสตร์ที่หลากหลาย โดย ศ.ดร.รัศมีฯ ได้กล่าวถึงจุดเด่นของงานวิจัยที่สามารถเชื่อมโยง “วัฒนธรรมการอ่าน” กับ “เศรษฐกิจสร้างสรรค์” เข้าด้วยกัน พร้อมทั้งบูรณาการองค์ความรู้และทีมวิจัยจากหลากหลายประเด็นให้เรียงร้อยเป็นภาพเดียวกัน ทำให้เห็นความสัมพันธ์ขององค์ประกอบต่าง ๆ ของ ระบบนิเวศการอ่านในเชิงระบบ ขณะที่ ผศ.ดร.แพรฯ ร่วมสะท้อนความสำคัญของ “พื้นที่ความรู้” โดยชี้ให้เห็นบทบาทของหนังสือ ร้านหนังสือ และพื้นที่การอ่านที่มีความหมายแตกต่างกันตามบริบทของแต่ละพื้นที่ ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของระบบนิเวศหนังสือที่เชื่อมโยงผู้คน ความรู้ และสังคมเข้าด้วยกัน
การเสวนาเปิดตัวหนังสือในครั้งนี้จึงเป็นพื้นที่สำคัญในการเผยแพร่และต่อยอดองค์ความรู้จากงานวิจัยสู่สังคม พร้อมสะท้อนบทบาทของ บพค. ในการส่งเสริมการสร้างองค์ความรู้ที่มีคุณภาพและตอบโจทย์สำคัญของประเทศ ผ่านการลงทุนด้านการวิจัยเพื่อทำความเข้าใจความท้าทายทางสังคมอย่างเป็นระบบ และสร้างฐานความรู้สำหรับการพัฒนา ระบบนิเวศการอ่านในฐานะโครงสร้างพื้นฐานทางปัญญาของประเทศ ที่เอื้อต่อการเข้าถึงความรู้ การเรียนรู้ และการสร้างสรรค์ของผู้คนในสังคม